डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि संत गाडगे महाराज : पुण्यतिथीनिमित्त समाजपरिवर्तनाच्या दोन महान विचारधारा

प्रतिनिधी | Marathi News Desk

भारतीय समाजाच्या सामाजिक व वैचारिक इतिहासात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि संत गाडगे महाराज ही दोन अशी महान व्यक्तिमत्त्वे आहेत, ज्यांनी वेगवेगळ्या मार्गांनी पण समान उद्देशाने – समता, मानवता आणि विवेकशील समाजनिर्मितीसाठी आपले संपूर्ण आयुष्य अर्पण केले. त्यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त त्यांच्या विचारांचे स्मरण करणे म्हणजे केवळ श्रद्धांजली नव्हे, तर त्यांच्या कार्याचा वारसा पुढे नेण्याची जबाबदारी स्वीकारणे होय.

संत गाडगे महाराज पुण्यतिथी – 20 डिसेंबर

संत गाडगे महाराज यांचे महापरिनिर्वाण 20 डिसेंबर 1956 रोजी झाले. दरवर्षी 20 डिसेंबर रोजी महाराष्ट्रासह देशभरात त्यांची पुण्यतिथी विविध सामाजिक उपक्रमांतून साजरी केली जाते.

संत गाडगे महाराज हे स्वच्छता, समाजसेवा आणि अंधश्रद्धा निर्मूलनाचे चालते–बोलते विद्यापीठ होते. हातात झाडू घेऊन गावोगावी फिरत त्यांनी केवळ उपदेश दिला नाही, तर स्वतः कृतीतून समाजाला शिकवले.

त्यांच्या पुण्यतिथीच्या दिवशी अनेक ठिकाणी –

स्वच्छता अभियान

सामूहिक भोजनदान

गरिबांना मदत

समाजप्रबोधनपर कीर्तन
असे उपक्रम राबवले जातात.

गाडगे महाराज म्हणत असत,
“देव शोधायचा असेल तर आधी माणूस शोधा.”
हा संदेश आजही तितकाच महत्त्वाचा आहे.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुण्यतिथी – 6 डिसेंबर ( महापरिनिर्वाण दिन )

भारतीय संविधानाचे शिल्पकार, महान विचारवंत आणि सामाजिक क्रांतिकारक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे महापरिनिर्वाण 6 डिसेंबर 1956 रोजी झाले. हा दिवस देशभरात महापरिनिर्वाण दिन म्हणून साजरा केला जातो.

बाबासाहेबांनी शोषित, वंचित आणि दलित समाजाला केवळ हक्क दिले नाहीत, तर आत्मसन्मानाने जगण्याची दिशा दिली. त्यांनी संविधानाच्या माध्यमातून समता, स्वातंत्र्य, बंधुता आणि न्याय यांना कायदेशीर अधिष्ठान दिले.

त्यांच्या पुण्यतिथीच्या दिवशी –

चैत्यभूमी येथे लाखो अनुयायी अभिवादन करतात

संविधान वाचन

बुद्ध धम्म प्रवचन

सामाजिक प्रबोधन कार्यक्रम
आयोजित केले जातात.

दोन्ही पुण्यतिथी एकाच वर्षी : ऐतिहासिक योगायोग

विशेष म्हणजे 1956 हे वर्ष भारतीय समाजासाठी अत्यंत ऐतिहासिक ठरले.

6 डिसेंबर 1956 – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे महापरिनिर्वाण

20 डिसेंबर 1956 – संत गाडगे महाराजांचे महापरिनिर्वाण

अवघ्या काही दिवसांच्या अंतराने समाजपरिवर्तनाचे दोन महान दीप अस्ताला गेले. मात्र त्यांच्या विचारांचा प्रकाश आजही समाजाला दिशा देत आहे.

विचारसाम्य : सेवा, समता आणि विवेक

संत गाडगे महाराज आणि बाबासाहेब आंबेडकर यांची कार्यपद्धती वेगळी असली तरी विचारांचा पाया समान होता.

संत गाडगे महाराज डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

सेवेतून समाजप्रबोधन कायद्याने समाजक्रांती
स्वच्छता आणि सदाचार संविधान आणि हक्क
अंधश्रद्धा विरोध जातिव्यवस्था विरोध
माणूस केंद्रस्थानी मानवमूल्य केंद्रस्थानी

दोघांनाही कर्मकांड, अंधश्रद्धा आणि विषमता मान्य नव्हती.

बुद्ध धम्माशी नाते

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी स्वीकारलेला बुद्ध धम्म हा विवेक, करुणा आणि प्रज्ञेवर आधारित होता.
संत गाडगे महाराजांचे संपूर्ण आयुष्यही करुणा आणि सेवाभावाने ओतप्रोत होते.

म्हणूनच अनेक विचारवंत मानतात की,
गाडगे महाराजांचे आचरण आणि बाबासाहेबांचा बुद्ध धम्म – हे एकाच मानवतावादी प्रवाहाचे दोन पैलू होते.

आजच्या समाजासाठी संदेश : आजही समाजात –

जातीय द्वेष, अंधश्रद्धा, अस्वच्छता, असमानता दिसून येते. अशा वेळी या दोघांच्या पुण्यतिथी आपल्याला आत्मपरीक्षणाची संधी देतात.

✔️ स्वच्छता म्हणजे संस्कार
✔️ शिक्षण म्हणजे मुक्ती
✔️ संविधान म्हणजे संरक्षण
✔️ बुद्ध धम्म म्हणजे मानवता

हा संयुक्त संदेश आजच्या पिढीपर्यंत पोहोचणे अत्यंत गरजेचे आहे.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि संत गाडगे महाराज यांच्या पुण्यतिथी म्हणजे केवळ श्रद्धांजलीचा दिवस नाही, तर समाज बदलण्याची शपथ घेण्याचा दिवस आहे.

👉 एकाने संविधान दिले
👉 दुसऱ्याने सेवाभाव दिला

या दोघांच्या विचारांचा स्वीकार केल्यासच
समतावादी, स्वच्छ, विवेकशील आणि करुणामय भारत साकार होऊ शकतो.