इन्फोसिसच्या प्रमुखांनी ‘एआय’मुळे नोकऱ्या जाण्याच्या भीतीला ‘निरर्थक’ म्हटले

भारतीय आयटी आउटसोर्सिंग क्षेत्रातील दिग्गज कंपनीच्या अध्यक्षांच्या मते, ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (AI) मुळे नवीन कौशल्यांची मागणी वाढेल.

इन्फोसिस या भारतीय आयटी सेवा क्षेत्रातील दिग्गज कंपनीच्या प्रमुखांनी म्हटले आहे की, ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (AI) मुळे नोकऱ्या जातील ही भीती “निरर्थक” (hogwash) आहे; उलट, हे तंत्रज्ञान मानवी कौशल्यांच्या नवीन मागणीला चालना देईल.

नवी दिल्लीतील ‘ब्लूमबर्ग न्यू इकॉनॉमी फोरम’मध्ये बोलताना, इन्फोसिसचे अध्यक्ष नंदन निलेकणी यांनी ‘एआय’चा प्रभावी वापर करण्यासाठी आवश्यक कौशल्ये आत्मसात करण्यावर भर दिला.

ब्लूमबर्गच्या अहवालानुसार, ते म्हणाले: “व्यावसायिक परिवर्तनामध्ये (business transformation) केवळ कोडिंगचा समावेश नसतो. यात ७० टक्के वाटा हा प्रशासन (governance), बदल व्यवस्थापन (change management), परिवर्तन आणि आवश्यक सुरक्षा-नियंत्रणे (guardrails) यांचा असतो.”

निलेकणी यांनी प्रश्न उपस्थित केला: “एआय बॉट्स चुकीची किंवा भ्रामक माहिती (hallucinate) देणार नाहीत, याची खात्री तुम्ही कशी कराल? तसेच, एआय एजंट्स अनियंत्रित किंवा अनपेक्षितपणे वागणार नाहीत (go rogue), याची खात्री कशी कराल?”

त्यांनी पुढे सांगितले की, इन्फोसिससारख्या कंपन्यांसाठी मानवी मनुष्यबळाची गरज “पूर्वीपेक्षा अधिक” आहे.

निलेकणी म्हणाले की, ग्राहकांच्या गरजा समजून घेणे, सहकार्य करणे आणि लोकांना एकत्रितपणे काम करण्यास प्रवृत्त करणे यांसारख्या क्षेत्रांत नवीन नोकऱ्या निर्माण होतील.

इन्फोसिससारख्या कंपन्यांनी युरोप आणि अमेरिकेच्या तुलनेत खूपच कमी खर्चात तिथल्या देशांना आयटी सेवा पुरवून आपली प्रगती साधली. परंतु आज, ग्राहक संख्या आणि सेवांची व्याप्ती या बाबतीत या कंपन्यांनी जागतिक स्तरावर अग्रगण्य स्थान मिळवले आहे.

जरी ‘एआय’ आता कोडिंगशी संबंधित कामांचा मोठा भाग पूर्ण करू शकत असले, तरी निलेकणी यांच्या मते कोणत्याही सेवा प्रकल्पात कोडिंगचा वाटा हा केवळ एक छोटासा भाग असतो. त्यांनी असेही नमूद केले की, ‘एआय’मुळे नोकऱ्या जातील ही भीती म्हणजे “मोठ्या भांडवलदारांच्या हितासाठी केले जाणारे ‘डिझास्टर मार्केटिंग’ (भयावह चित्र रंगवणारा प्रचार)” आहे.

पण हे किती काळ टिकेल?
सॉफ्टवेअर सेवा कंपनी ‘झेनिटेक’चे (Zenitech) सीईओ आणि ‘ईडीएस’च्या (EDS) यूके खाजगी क्षेत्रातील व्यवसायाचे माजी प्रमुख सॅम किंग्स्टन यांनी म्हटले आहे की, निलेकणी यांचा युक्तिवाद “टिकणार नाही” (किंवा तो ग्राह्य धरता येणार नाही).

ते म्हणाले, “मी एका मर्यादेपर्यंत त्यांच्याशी सहमत आहे, पण त्यानंतर ही मागणी कमी होईल आणि त्यातून नवीन नोकऱ्या निर्माण होणार नाहीत. उलट, यामुळे लोकांची कार्यक्षमता वाढेल; परिणामी काम पूर्ण करण्याचा वेग वाढेल आणि ते काम करण्यासाठी तुम्हाला कमी लोकांची – विशेषतः वरिष्ठ आणि पात्र लोकांची – गरज भासेल.” किंग्स्टन यांनी सांगितले की, सुरुवातीच्या काळात मध्यम आणि कनिष्ठ स्तरावरील कर्मचाऱ्यांवर याचा परिणाम होईल, कारण वरिष्ठ कर्मचारी एआय (AI) सोबत मिळून काम करतील.

आयटी सेवा कंपन्यांमध्ये व्यवसायाची वाढ आणि कर्मचारी संख्येतील वाढ यांच्यातील सहसंबंध कमी होत जाईल. पारंपरिक पद्धतीत, जसा व्यवसाय वाढायचा तशी अधिक लोकांची गरज भासायची; परंतु एआयमुळे हे चित्र बदलत आहे.

हजारो कर्मचारी असलेली ‘टियर-२’ श्रेणीतील भारतीय कंपनी ‘हेक्सावेअर’ (Hexaware) हे परिस्थिती कशा प्रकारे बदलत आहे याचे एक उदाहरण आहे. हेक्सावेअरमधील ‘ईएमईए’ (EMEA) विभागाचे प्रमुख अमरिंदर सिंग यांनी गेल्या वर्षी ‘कॉम्प्युटर वीकली’ला सांगितले की, कंपनीने एआय-आधारित सेवा वितरणाचे (AI delivery) एक उद्दिष्ट स्वतःहून निश्चित केले आहे. ते म्हणाले, “आमच्या ध्येय-विधानांपैकी एक म्हणजे २०३० पर्यंत, आमचे जवळपास ५०% काम आणि त्यातून मिळणारा महसूल हा केवळ मानवी श्रमातून नव्हे, तर ‘डिजिटल लेबर’ (डिजिटल श्रमशक्ती) द्वारे पूर्ण व्हावा.”

सिंग यांनी पुढे स्पष्ट केले की, याचा अर्थ मानवी कर्मचारी संख्या कमी होईल असा होत नाही. उलट, एआय प्रकल्पांमुळे उद्योगाचा विस्तार होईल आणि अधिक कर्मचाऱ्यांची गरज भासेल. मात्र, त्यांनी हे मान्य केले की मानवी कर्मचारी संख्येतील वाढीचा वेग कदाचित मंदावू शकतो.

सिंग यांनी एक इशाराही दिला: “केवळ एकाच प्रकारचे कौशल्य असलेल्या लोकांसाठी भविष्यात वाव नाही. जोपर्यंत तुमच्याकडे अनेक कौशल्ये (multi-skilled) नसतील आणि तुम्हाला संबंधित क्षेत्राचे (domain) ज्ञान तसेच एआय व तंत्रज्ञानाचा वापर कसा करायचा याची समज नसेल, तोपर्यंत तुम्ही या क्षेत्रात टिकून राहू शकणार नाही.”

व्यवसाय-संबंधित भूमिकांमधील कर्मचाऱ्यांप्रमाणेच, तंत्रज्ञान क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांनाही प्रगती करायची असेल, तर एआय-युगासाठी स्वतःला नव्याने प्रशिक्षित करून घेणे आवश्यक आहे.