“मेटाच्या कर्मचाऱ्यांनीच उघडले बंड! एआयच्या नादात कंपनीला लागला ब्रेक”

मेटा कंपनीचा एआय प्रोजेक्ट आणि कर्मचाऱ्यांचा विरोध: एका नव्या वादाची कहाणी

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) क्षेत्रात आघाडीवर राहण्यासाठी आणि आपल्या एआय प्रणालींना मानवी कामांची पद्धत अधिक चांगल्या प्रकारे शिकवण्यासाठी मेटा (Meta) कंपनीने एक महत्त्वाकांक्षी पाऊल उचलले होते. यासाठी कंपनीने हजारो कर्मचाऱ्यांचा डेटा गोळा करण्याचा निर्णय घेतला, परंतु या प्रक्रियेत कंपनीला एका अत्यंत मानवी आणि गंभीर समचाऱ्यांचा सामना करावा लागला.

‘मॉडेल कॅपेबिलिटी इनिशिएटिव्ह’ (MCI) उपक्रम

एआयच्या शर्यतीत स्वतःचे स्थान मजबूत करण्यासाठी आणि इंटरनेटवर उपलब्ध नसलेला डेटा मिळवण्यासाठी मेटाने आपल्याच कर्मचाऱ्यांची मदत घेण्याचे ठरवले. मेटाच्या ‘TBD’ या एलिट एआय युनिटने ‘Model Capability Initiative’ (MCI) नावाचा एक विशेष कार्यक्रम सुरू केला.

या कार्यक्रमाचा मुख्य उद्देश हजारो कर्मचारी संगणकाचा वापर कसा करतात, याचे निरीक्षण करणे हा होता. कर्मचाऱ्यांचे कीस्ट्रोक्स (कीबोर्डवरील टायपिंग), माउसच्या हालचाली आणि स्क्रीनवरील ॲक्टिव्हिटी रेकॉर्ड करून एआय मॉडेल्सना मानवी संगणक वापराचे प्रशिक्षण देणे हा यामागचा उद्देश होता. एआय सॉफ्टवेअर कोडिंग आणि संशोधनात पटाईत असले, तरी साधी संगणकीय कामे करण्यात त्याला अडचणी येत होत्या, ही उणीव भरून काढण्यासाठी हा प्लॅन होता.

कर्मचाऱ्यांचा तीव्र विरोध आणि बंड

जेव्हा एप्रिलमध्ये मेटाने अंतर्गत पातळीवर या उपक्रमाची घोषणा केली, तेव्हा कंपनीला अपेक्षेपेक्षा पूर्णपणे वेगळाच प्रतिसाद मिळाला. कर्मचाऱ्यांनी यावर तीव्र आक्षेप घेतला:

• गोपनीयतेची भीती: या उपक्रमामुळे कर्मचाऱ्यांच्या संगणकावरील पासवर्ड, इमिग्रेशन कागदपत्रे आणि क्रेडिट कार्ड तपशीलांसारखी अत्यंत संवेदनशील माहिती रेकॉर्ड होईल, अशी भीती कर्मचाऱ्यांना वाटली.

• नोकरी जाण्याची चिंता: हा डेटा भविष्यात स्वतः कर्मचाऱ्यांची जागा घेण्यासाठी म्हणजेच त्यांना नोकरीवरून कमी करण्यासाठी वापरला जाऊ शकतो, असाही संशय कर्मचाऱ्यांनी व्यक्त केला.

हा विरोध इतका वाढला की, कर्मचाऱ्यांनी अंतर्गत चॅनेल्सवर याविरुद्ध मीम्स (Memes) शेअर करण्यास सुरुवात केली. स्क्रीन रेकॉर्डिंगच्या आयकॉनला उपरोधाने “Eye of Sauron” (सौरॉनचा डोळा) असे नाव देण्यात आले. तसेच, या उपक्रमाविरोधात १८०० हून अधिक कर्मचाऱ्यांनी एका ऑनलाइन याचिकेवर स्वाक्षऱ्या केल्या आणि कार्यालयांमध्ये पत्रके वाटून निषेध नोंदवला.

डेटा लीक आणि प्रकल्पाला ब्रेक

या सर्व वादानंतर जूनच्या अखेरीस या वादात मोठी भर पडली, जेव्हा एक मोठा डेटा लीक समोर आला. या सॉफ्टवेअरद्वारे गोळा केलेला डेटा मेटा कंपनीमध्ये सर्वत्र खुला झाल्याचे आणि त्यात काही खाजगी संभाषणांचाही समावेश असल्याचे उघडकीस आले. यामुळे कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षेबद्दलच्या सर्व शंका खऱ्या ठरल्या.

परिस्थितीचे गांभीर्य लक्षात घेऊन मेटाने काही तासांच्या आत हा MCI प्रकल्प तात्पुरता बंद (suspended) केला. भविष्यात हा कार्यक्रम पुन्हा सुरू केल्यास तो पूर्णपणे ऐच्छिक (opt-in) ठेवला जाईल, असे कंपनीने स्पष्ट केले. मात्र, एआयच्या युगात तंत्रज्ञान आणि मानवी हक्क वा गोपनीयता यांच्या संघर्षात मेटाचा हा प्रयत्न सध्या तरी एका मोठ्या वादानंतर थंडावला आहे.